4 mei herdenkingen in Westerkwartier

De geschiedenis begrijpen

Tijdens de herdenking in Aduard gaf Jorinde Brad (17), scholier van rsg de Borgen (Leek), een speech samen met burgemeester Ard van der Tuuk. Jorinde vertelde hoe zij kijkt naar de wereld, waar ze zich zorgen over maakt, waar ze hoop uit haalt en wat ze wenst voor de toekomst. 

Toespraak burgemeester en Jorinde Brad

"Geachte aanwezigen,

Wat is het fijn om, samen met zovelen, te kunnen herdenken. Vanavond hier in Aduard. 

Het is waar; herinneringen en gevoeligheden slijten in de tijd. De Tweede Wereldoorlog ligt meer dan tachtig jaar achter ons. Er zijn nog maar weinig mensen onder ons die de Duitse bezetting hebben meegemaakt. 

Toch weten we het allemaal: de oorlog is een vreselijke, traumatische periode geweest. Een tijd waarin het kwaad regeerde. Dat is ons uit overlevering bijgebracht door ouders, grootouders en op school. Het is een waardevolle, verbindende traditie dat we ook jaarlijks op 4 mei herdenken en dat we de slachtoffers eren. Het besef is er nog steeds.

En dat geldt zeker hier in Aduard. Ik wil beginnen met een compliment aan uw plaatselijke 4 Mei Comité (Wiert van der Net, Annetta Burgler – Koop, Sander Blom). Ik ken bijna geen dorp waar sinds jaar en dag een kleine groep vrijwilligers zich zo inzet voor de herdenking. Niet alleen op 4 mei, maar ook met allerlei andere initiatieven, door het jaar heen.

Aduard hééft dan ook echt iets om bij stil te staan. Dit dorp verloor in oorlogstijd maar liefst 18 inwoners. En dat is veel voor een toentertijd klein dorp. Het gebeurde ook niet in een klap, tijdens een heftig incident. Maar individueel, op verschillende momenten, op uiteenlopende plekken, onder verschillende omstandigheden.

Nanne Luikinga (19 jaar), opgepakt als onderduiker. Jan Koorenhof (41 jaar), doodgeschoten door een Duitse soldaat, tijdens een woordenwisseling over niets. Sietse Veldstra (20 jaar) als student actief in het verzet, opgepakt en omgebracht in Kamp Neuengamme. Hilko Berrelkamp (21 jaar), Klaas Roelof Wigboldus (26 jaar) en Evert Harm Wolters (32 jaar), verzetsstrijders die sneuvelden in gevecht met Duitse soldaten, Ekke van der Net (20 jaar) die sneuvelde in de voorbereiding op de verdediging van ons land tegen de Duitsers.

Het zijn slechts enkele voorbeelden. De namen van alle oorlogsslachtoffers uit dit dorp staan op het monument, waar we straks naartoe gaan. Aduard vergeet niet, Aduard gedenkt haar inwoners. Dat is respectvol en het is waardevol. 

Wat jullie hier ook doen, is: doorgeven. Verhalen doorgeven naar de toekomst. Zo zijn jullie op 14 april met groep 7 en 8 van de basisschool naar Herinneringskamp Westerbork geweest.  De jongste generatie leert dus over de verschrikkingen van de Jodenvervolging. 

En hun wordt verteld dat de Holocaust niet iets was van ver weg, maar van heel dichtbij. Het gebeurde ook hier. In Aduard. Ik noem doktersvrouw Aaltje Cohen-Van der Woude (30 jaar) en haar zoontje Aron Elie (4 jaar). Opgepakt, weggevoerd. Ze werden omgebracht in vernietigingskamp Auschwitz.

Beste mensen, 

We herdenken samen de oorlogstijd, omdat het zo vreselijk was en onbegrijpelijk. Maar ook omdat we ervan moeten leren.

Herdenken is meer dan terugkijken. Het is ook een vorm van bezinning. De tijd waarin we nu leven, vraagt daarom. Want u en ik; we zijn momenteel allemaal bezorgd over de situatie in de wereld. Er is oorlog op vele plekken in de wereld, er is oorlog dichtbij in Europa. Het laat niemand koud.

We wonen in een betrekkelijk veilig land, in vrijheid en welvaart. Daar mogen we dankbaar voor zijn.

Maar ook in ons eigen land lijkt het erop dat onze samenleving harder wordt. Voor sommige mensen is er kennelijk aanleiding om tegenstellingen aan te wakkeren. Je hoort het aan de scherpe toon in de politiek, op tv, op internet. Er is steeds vaker sprake van onverdraagzaamheid. Snel oordelen en veroordelen, schelden, beledigen. 

Heeft de mensheid dan niet geleerd van het verleden? Daar kan ik iets over zeggen, maar veel belangrijker is hoe jonge mensen het beleven.

Ik vind het fijn dat een jongere daar iets over wil zeggen. Jorinde Brad, 17 jaar, student VWO aan RSG De Borgen. Mag ik jou vragen het woord van mij over te nemen."

Toespraak 4 mei Jorinde

"… Heeft de mensheid dan niet geleerd van het verleden? Daar kan ik iets over zeggen, maar veel belangrijker is hoe jonge mensen het beleven. Wat betekent herdenken in de huidige snelle en complexe tijd voor hen? En wat betekent, morgen op 5 mei, het begrip Vrijheid? 

Leren van de geschiedenis. Dat is de achterliggende gedachte van de herdenking op 4 mei. Het klinkt misschien niet zo lastig, maar de wereld om ons heen bewijst het tegendeel. Burgemeester Van der Tuuk zei het al, de jonge generaties leren óver de geschiedenis, maar leren we er ook ván? 

Natuurlijk begint het met het verleden kennen, maar dat is niet genoeg. Ons oorlogsverleden is zo ver weg en het is zo makkelijk om te denken; dat was hoe het toen ging, toen dachten we nog heel anders over de dingen. Nu weten we wel beter. Maar in die gedachtegang missen we een cruciale stap:  hoe zo’n oorlog tot stand is gekomen. Natuurlijk, er staat altijd iemand aan het hoofd van een beweging, maar een hoofd beweegt niet zonder lichaam. Wij zijn dat lichaam. En we staan nu, op dit moment, niet stil. Angst, woede en chaos om ons heen zorgen voor verandering in onze samenleving, voor polarisatie. Dit gebeurt nu, maar zo ging het toen ook. 

Om echt van de geschiedenis te kunnen leren, moet je zien dat het ook de toekomst kan worden. Trek het naar jezelf toe, wees je bewust van de fouten die we toen maakten en nu herhalen. Alleen op die manier loop je niet blindelings een nieuwe oorlog in. 

Gelukkig zijn er heel veel mensen die weten wat er aan de hand is en weten dat óók onze samenleving het verkeerde pad in slaat. Een meerderheid zelfs is hiervan op de hoogte. Want wie wíl er nou in oorlog leven? Maar het is die meerderheid die we niet zien. Die meerderheid wil rust bewaren, roept niet om aandacht. 

Het zijn de extreemste stemmen die we horen en zien, bijvoorbeeld op social media. En het zijn ook die extreme gedachten die jonge mensen overnemen en verspreiden en die tegenover elkaar gaan staan, terwijl die meerderheid maar ongehoord blijft, die tussenweg ongezien. 

Voor mij is het heel onwerkelijk. Hoe kan het dat mensen niet zien wat er gebeurt? We vinden onszelf toch zo intelligent, hoe kan het dan dat we telkens diezelfde fouten weer blijven en blijven herhalen? Zijn we dan echt zo slecht in staat te leren en te begrijpen? 

Ik geloof dat we het wel degelijk kunnen, als het ons lukt die meerderheid een stem te geven. Want oorlog is iets vreselijks. Iedereen zou het liefste willen dat de wereld vredig kon samenleven en iedereen gelukkig zou kunnen zijn. 
Ik verlies wel eens het vertrouwen in de mensheid als ik zie wat er om ons heen gebeurt. Maar dat keert altijd wel weer terug wanneer ik met mensen in gesprek ben en merk dat we, ook al uit je dat misschien verschillend, allemaal hetzelfde doel hebben; vrede. Dat geeft mij hoop.

Ik voel me vaak machteloos als ik kijk naar het nieuws en de berichten in de krant. Maar dat ben ik niet, want ook ik ben deel van die meerderheid en samen hebben we ook een stem. 

Deze dag is een kans voor ons allemaal om om ons heen te kijken en te beseffen dat we niet alleen herdenken. Het is een moment om samen na te denken over de toekomst en daar met zijn allen bij stil te staan. 

Wat willen we? Vrede. Hoe moeten we dat bereiken? Samen. Nu is het moment om in actie te komen, niet op een polariserende, maar een verbindende manier. 

Morgen staat in het teken van onze vrijheid. Dat we de herdenking en viering direct na elkaar doen, is met een reden. 
We moeten ten alle tijden onthouden wat we hebben en wat we riskeren te verliezen. En niet onderschatten hoe dierbaar die vrijheid ons is. Als je dat vergeet, weet je het pas weer wanneer je het kwijt bent. 

Dus laten we met zijn allen onze vrijheid en die van anderen proberen te beschermen. Laten we niet in de voetsporen treden van zij die in het verleden en nu in oorlog leven. Laten we leren van de geschiedenis."

Afsluiting burgemeester Ard van der Tuuk

"Dank Jorinde voor je mooie toespraak. Een toespraak vanuit het perspectief van de jeugd, van de toekomst, dames en heren.

Ik sprak met Jorinde over mijn eigen teleurstelling als je ziet wat er aan leed en onrecht is in de wereld. Ik sprak met jou ook over de noodzaak tot hoop en perspectief en ik vroeg je hoe jij daar mee omgaat.

Je zei toen: ,,Hoop? Dat is een kronkelpaadje in de richting van een ravijn. Je weet niet hoe diep het is en of je de andere kant kunt bereiken. Maar daar moet je wel je best voor doen.’’

Waarop we concludeerden: ,,Dat is misschien de boodschap van ons samen aan u. Houd hoop en zie perspectief. Want mensen hebben allemaal krachten in zich. Die zit in liefde, natuur en de medemensen. De mensen die wij herdenken zijn we verplicht elkaar nu vast te houden, te gaan voor het goede en daarin nooit op te geven ’’

Opdat nooit weer.

Dankuwel"